Ці ёсьць у ІТ месца для беларускае мовы?

Антон Бельскі працуе тэставальнікам у ScienceSoft ужо два гады. Хлопец перайшоў на беларускую мову на працы і ў жыцьці. Ён ведае шмат пра беларускамоўны бок ІТ, а таксама ўдзельнічае ў перакладзе інтэрфэйсу сацыяльнай сеткі “ВКонтакте” на беларускую мову. Антон расказаў ScienceSoft Press пра стан роднай мовы ў ІТ, а таксама падзяліўся сваімі развагамі пра яе будучыню.

Не сакрэт, што сфэра інфармацыйных тэхналёгіяў цяпер перажывае росквіт. У ёй занятыя мільёны людзей з усяго сьвету, якія ствараюць, тэстуюць, суправаджаюць кампутарныя праграмы. Дзякуючы ІТ мы маем  ̶д̶о̶с̶т̶у̶п̶ ̶д̶а̶ ̶ў̶с̶і̶х̶ ̶в̶е̶д̶а̶ў̶ ̶ч̶а̶л̶а̶в̶е̶ц̶т̶в̶а̶̶  выявы коцікаў, здымкі вячэры ў Instagram ды фатаздымкі-сэлфі.

А ці ёсьць у такой сучаснай і для многіх прывабнай сфэры месца для беларускае мовы? Відаць, ёсьць, інакш бы артыкул скончыўся акурат тут. Але пра ўсё па парадку.

#а_можа_так_і_трэба

У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў у Беларусі пачаўся працэс павелічэньня колькасьці кампутараў, праграмаў, пашырэньне сеткі Інтэрнэт, і, адпаведна, павелічэньне колькасьці карыстальнікаў. У гэты час зьявіліся неабыякавыя людзі, якія хацелі карыстацца апраграмаваньнем на роднай мове. Дзякуючы высілкам прафэсійных перакладнікаў і аматараў пачалі зьяўляцца афіцыйныя і неафіцыйныя пераклады для кампутарных праграмаў.

Сёньня такія праграмы як Opera, Mozilla, μTorrent, AIMP, Media Player Classic, KMPlayer, Total Commander, 7-Zip, FreeCommander ды іншыя афіцыйна падтрымваюць беларускую мову (г.зн. яе можна абраць у наладах). Таксама пераклады можна ўсталяваць для Skype і іншых праграмаў, якія можна сьцягнуць тут і тут.

Пашырэньне выкарыстаньня беларускае мовы ў перакладах кампутарных праграмаў паставіла пытаньне пра ўніфікацыю ІТ-тэрміналёгіі. У 2010 годзе стварылі групу сыстэматызацыі беларускае кампутарнае тэрміналёгіі Kamputerm. У ейны склад увайшлі мовазнаўцы й дасьведчаныя кампутарныя карыстальнікі, якія добра валодаюць беларускаю моваю. Плёнам дзейнасьці групы стаў ангельска-беларускі слоўнік ІТ-тэрміналёгіі.

Дарэчы, удзельнікі групы Kamputerm cтварылі пераклад для Windows 7. Моўны пакет і інструкцыя даступныя для пампаваньня.

Фотакалаж тэставальніка ScienceSoft Антона Меха

#галасуй-не_галасуй

Важнаю падзеяй стала зьяўленьне афіцыйнае падтрымкі беларускае мовы ў апэрацыйных сыстэмах Windows 8 і Windows Phone 8. Апэрацыйная сыстэма Linux ужо больш за 7 гадоў падтрымвае беларускую мову.

Дарэчы, даволі шмат карыстальнікаў хочуць бачыць родную мову ў сваіх тэлефонах. Так, летась распачалі збор подпісаў у інтэрнэце за даданьне беларускае мовы на Android і iOS.

Будзем спадзявацца, што зварот пачуюць, і неўзабаве беларусы будуць мець мажлівасьць карыстацца ня толькі смартфонамі з Windows Phone 8 на роднай мове.

#ёсьць_кантакт_і_вікіпэдыя

Беларуская мова зьяўленая ня толькі ў перакладах праграмаў. Розныя сайты ствараюць беларускамоўныя вэрсіі: place.by (адпачынак у Менску), generation.by (маладое пакаленьне), 34mag.net (сучасны часопіс), dzietki.org (для бацькоў і дзетак) ды іншыя. Папулярны партал tut.by стварыў беларускую лякалізацыю сайту.

Пераклад інтэрфэйсу маюць сацыяльная сеткі «Вконтакте» і Facebook.

«Вконтакте» мае дзьве беларускамоўныя вэрсіі: «беларуская (тарашкевіца)» (у перакладзе якой бярэ ўдзел аўтар гэтага артыкула) і «беларуская» (афіцыйны правапіс). Згодна з статыстыкаю, каля 80 000 карыстальнікаў абралі ў наладах мову «беларуская (тарашкевіца)» і 20 000 – «беларуская» (афіцыйны правапіс). Гэта значыцца, агулам каля 100 000 чалавек карыстаюцца сацыяльнаю сеткаю на роднай мове. Такія лічбы сьведчаць пра неабыякавасьць часткі маладога пакаленьня да беларускае мовы, што дае надзеі на паступовае ўмацаваньне ейнага становішча ў грамадзтве.

Расьце колькасьць і якасьць артыкулаў у беларускім разьдзеле Вікіпэдыі. На сёньня Вікіпэдыя клясычным правапісам мае каля 55 000 артыкулаў, а Вікіпэдыя акадэмічным правапісам каля 75 000. Гэта азначае, што стала назапашваецца інфармацыя рознае тэматыкі (у тым ліку й навуковае) на беларускай мове.

#працуем_на_google_translate

Існуюць праграмы-навігатары (прыкладам, Navitel), якія маюць беларускі інтэрфэйс і агучку. Яны падказваюць і дапамагаюць у дарозе па-беларуску. А на выбар даступныя два галасы: «Алеся» й «Кастусь».

Раз няшмат людзей размаўляюць па-беларуску, то хутка за іх гэта будуць рабіць машыны й робаты! Беларускія навукоўцы з Аб’яднанага інстытуту праблемаў інфарматыкі Нацыянальнае акадэміі навук Беларусі распрацавалі сынтэзатар маўленьня, які ўмее агучваць тэксты, напісаныя па-беларуску. У будучыні навукоўцы плянуюць перадаць вынік свае працы ў Google Translate, каб функцыя агучкі тэкстаў стала даступнаю ў праграме-перакладніку й для беларускае мовы. Навукоўцы таксама распрацавалі аўтаномнага беларускамоўнага робата. Яго прэзэнтавалі на выставе «TIBO-2013».

@ (commercial at) − сьліма́к database  −  ба́за зьве́стак
application - праґра́ма icon − зна́чак
column − слупок desktop − стальні́ца
install − усталява́ць wireless −бяздротавы
click −            1. noun пстры́к 2. verb пстры́каць, пстры́кнуць software – 1. noun апраграмава́ньне 2. adj. прагра́мны
uninstall −высталёўваць, вы́сталяваць storage - 1. noun сховішча 2. verb захоўваньне 3. adj. захава́льны

#невіртуальнае_ІТ

У канцы 2012 году ў БДУІРы адкрыліся дармовыя ІТ-курсы. Ініцыятарамі іхнага стварэньня сталі студэнты Рома Андрыянаў і Піліп Дайнэка. На занятках выкладаюць Objective-C, Web-design, Javascript, Testing, Qt, html5, CSS3. Стаць навучэнцамі курсаў могуць усе ахвотныя. Адметна тое, што Рома й Піліп выкладаюць на курсах менавіта па-беларуску.

Існуюць нават невялікія беларускамоўныя ІТ-кампаніі. Хто ведае, можа некалі яны стануць такою ж звычайнаю зьяваю, як харчовыя пункты «Хутка-смачна».

Моднаю тэндэнцыяй становіцца выкарыстаньне кампаніямі беларускае мовы для прасоўваньня сваіх тавараў і паслуг. Прыкладам, інфармацыйныя й рэклямныя матар’ялы афармляюць па-беларуску Samsung і Velcom. А пры ўдзеле кампаніі Samsung у Менску зьявіліся білборды у падтрымку роднае мовы – «Смак беларускай мовы». Яны, прыкладам, нагадваюць, што такое «ажыны», «гарэзьлівасьць» і «каханьне».

Не сакрэт, што кампаніі абіраюць беларускую мову перадусім для таго, каб прыцягнуць увагу на насычаным канкурэнтамі рынку. Але гэта ідзе й на карысьць роднай мове: людзі бачаць, што буйныя ведамыя кампаніі выкарыстоўваюць яе, што гэта натуральна. Гэта падвышае статус беларускае мовы і робіць яе прэстыжнейшай у грамадзтве.

#хвілінка_сацыялістычнага_рэалізму

Але будзем шчырымі. Пашырэньне беларускае мовы ў ІТ-сфэры (і ня толькі ў ёй) адбываецца ў асноўным дзякуючы высілкам асобных людзей, г.зн. з ініцыятывы зьнізу. Гэта варта пашаны, але для сур’ёзных станоўчых зьменаў адных такіх высілкаў мала.

Маладое пакаленьне ня дужа добра валодае беларускаю моваю. Шмат для каго яна як чужаземная, проста прадмет, які раз на тыдзень выкладаюць у школе. Па-за школаю навучэнцы, як правіла, ня тое што не выкарыстоўваюць, проста ня чуюць роднае мовы. У такой сытуацыі ня можа ісьці гаворка пра ейнае паўнавартае функцыянаваньне ў розных сфэрах жыцьця.

Менавіта таму патрэбна, каб беларуская мова рэальна стала адным зь дзяржаўных прыярытэтаў. Сама яна ня можа замацавацца ў нейкай адной галіне (ІТ, мэдыцына, эканоміка ці архітэктура). Мова можа пашырыцца ў грамадзтве толькі комплексна. Гэта можа стаць мажлівым дзякуючы пасьлядоўнай сыстэме адукацыі: дзіцячыя садкі, школы й унівэрсытэты, у якіх усе ахвотныя й памяркоўныя (#хвілінка_дэмакратыі) змогуць атрымваць якасную адукацыю на беларускай мове й затым выкарыстоўваць яе ў прафэсійнай дзейнасьці. Толькі калі дзяржава будзе забясьпечваць функцыянаваньне беларускае мовы ў грамадзтве, высілкі й ініцыятывы звычайных людзей ня будуць марнымі, наадварот, мы будзем назіраць сынэргетычны эфэкт (не пужайцеся, мяне проста папрасілі напісаць што-колечы разумнае).

#хвілінка_надзеі

Дадамо й лыжку мёду. Сетка Інтэрнэт дазваляе лёгка й хутка распаўсюджваць інфармацыю, у тым ліку на беларускай мове й пра беларускую мову. Дзякуючы гэтаму апошнім часам назіраецца тэндэнцыя ейнае папулярызацыі сярод моладзі. Беларуская мова ператвараецца з мовы вёскі (або «дзярэўні») у мову маладых і сучасных гарадзкіх жыхароў. Ролю ІТ у гэтым працэсе складана пераацаніць.

#публіцыстычная_хвілінка

Каб нешта зьмяніць, варта пачаць зь сябе. Калі вы адчуваеце пэўную патрэбу й цікаўнасьць да беларускае мовы, то можна пачаць з малога: абіраць беларускую мову ў праграмах, карыстацца беларускамоўнымі вэрсіямі сайтаў, чытаць па-беларуску. Дасягнуць большага вам дапамогуць наступныя парады. Многія здолелі вывучыць мовы праграмаваньня. Ня думаю, што беларуская мова будзе складанейшаю за іх.

#хвілінка_статыстыкі

У гэтым артыкуле выразы «беларуская мова», «родная мова»,«беларускамоўны» й «па-беларуску» агулам ўжытыя 43 разы. А што, калі шмат разоў сказаць «цукар», можа і ў роце стане салодка?

 

Гэты ды йншыя артыкулы — у апошнім нумары карпаратыўнага часопіса ScienceSoft Press.


*Артыкул напісаны клясычным правапісам (тарашкевіцаю). 

*Редакция dev.by не несёт ответственности за содержание корпоративных блогов
Нашли в тексте ошибку — выделите её и нажмите Ctrl+Enter.
Новые комментарии
Европа была позади в IT а сейчас будет отставать ещё сильнее. ИМХО, это не просто мешает развивать бизнес на основе данных но и налагает особые условия на организацию системы, т.к. требует отдельной проработки и затрат. Новые продукты начнут выходить на рынок европы с задержкой, некоторые не будут вообще выходить. Но что они защищают я не пойму, информацию можно использовать как во благо так и во вред. Логично контролировать использование информации а не её наличие. Логично не хочешь передавать данные не используй продукт, альтернатив много. А.. они же не такие удобные, интересно почему? Может просто они не получают достаточно прибыли чтобы кормить армию специалистов которые все сделают идеально, почему? Я лично facebook не использую и живу отлично, не нравится что google о вас собирает данные тогда стоит вернуться в эпоху каталогов, и подумать что лучше иметь отличный бесплатый продукт но поделиться инфой для формирования рекламы или старый добрый каталог? Права на забвение я вообще не понимаю, если информация правдивая то почему она должна исчезать из различных источников, получается интересны отдельного человека ставятся в приоритете интересам общества - т.е. доступу к знаниям о происходящем.
Wistful
27.05.2018 в 23:45
Юридический язык — это не C++. Как белорусские компании подготовились к GDPR

Обсуждение

Ba38ac1cb81edcb2d33fbf878757446a?1522312589
+7

А добрая падборка розных ініцыятыў.

Ee0de4fca84c8c3e0d8dbe3424baf643?1401052271
-3

Белорусскому, как и русскому, в IT места мало, это место, куда национальность тащить - признак плохого тона. Проблема с переводами в их громоздкости и неоднозначности, из-за чего удобнее использовать английский интерфейсы. Ну и главная проблема - оригинальный контент, не встречал достойных книг и статей рождённых на белорусском языке.

Missing-male
Drew
– ведущий инженер-программист в SCAND

+2

Вы слишком узко смотрите на этот вопрос. Мне тоже удобнее английские интерфейсы и ни русский, ни белорусский ставить себе не собираюсь. Но программами пользуются же не только айтишники. Всё, прошло то время, когда программы были только их уделом. Попробовал бы я своей тёще поставить английский интерфейс - вынесла бы весь мозг нытьём :)

> Ну и главная проблема - оригинальный контент, не встречал достойных книг и статей рождённых на белорусском языке

Давайте, не будем лукавить: может, просто не искали? Или речь только об IT контенте?

Ee0de4fca84c8c3e0d8dbe3424baf643?1401052271
+3

Почему узко, я мыслю в рамках поставленных в статье - место в IT.

Покажите примеры айтишных книг на белорусском, при этом оригинальных а не переводы.

p.s. Как обычно тихо минусуют, аргументировать взялся только один человек и то, без учёта темы.

Missing-male
Drew
– ведущий инженер-программист в SCAND

+3

Я не минусовал, если чё.

Думаю, тут заголовок не очень хорошо подобран. В статье много внимания уделяется вопросам перевода программ. Эта часть относится не только к айтишникам, а ко всем.

Ee0de4fca84c8c3e0d8dbe3424baf643?1401052271
-2

Да, за пределами айти переводы вещь важная и полезная, но внутри сложная и вредная.

p.s. Беда не в минусах, а в сволочной привычке у некоторых нагадить и пройти мимо, не объяснив в чём проблема.

Aba8aa813daecc32e8c54ee86b787558?1401052439
burymm
– Senior Javascript developer в Softeq Development

+2

Мне конечно кажется, что внедрять белорусский язык в ИТ сложноватое занятие, хотя бы потому, что английский в основном везде, но было приятно, почитать переводы. Было интересно и позновательно.

Респект Science Soft-у.

B22cf3b2327970a0352447b567a4841a?1527232155

И все-таки. Объясните кто-нибудь: на каком языке мне начинать говорить? На Тарашкевице, или на той, что в школе учили? (как там ее обзывают - "Наркомовка"?)

Missing-male
Drew
– ведущий инженер-программист в SCAND

+5

Ответить на этот вопрос можете только вы сами. :) Ответ "продолжать говорить на русском" тоже не должен вызывать отторжения у адеватных людей, я считаю.

Missing-male
+4

вы спалили тролю все платы - обработка ясного, четкого и адекватного ответа не предусморена его прошивкой.

B22cf3b2327970a0352447b567a4841a?1527232155
-3

Ааа... Я так понял, счас на тутбаях-онлайнерах модно троллить на эти темы? Извини, мужик, я не в курсе - я там не сижу, просто.

B22cf3b2327970a0352447b567a4841a?1527232155
-1

Тоже верно.

В принципе, если приживется в обществе это движение с возвратом к белорусскому языку, то уже правила официальные "подтюнить" - не проблема будет.

Missing-male
Drew
– ведущий инженер-программист в SCAND

+5

Настороженно как-то я отношусь ко всем желаниям "подтюнить".

Меня лично устраивает тот белорусский язык, который учат в школах. Им я владею отлично. И ничего другого учить не собираюсь.

Но есть фанаты тарашкевицы. Выбрать в качестве официального варианта тарашкевицу - плохо сторонникам современного правописания. Оставить современное - не нравится сторонникам тарашкевицы.

А есть ведь ещё адепты перехода на латиницу.

Есть сторонники увеличения числа полонизмов в белорусском языке. Есть те, кто терпеть не может полонизмы.

Куда тюнить, зачем тюнить. Очень спорный вопрос. Но, пожалуй, не буду ввязываться в спор на эту тему, если он тут разгорится. Пусть каждый говорит и пишет так, как он хочет. А если меня будут напрягать какие-то авторы, то я их просто буду игнорировать. :)

5258af8b556a3890cca0b21290bc1a9d?1401052481
+7

Дзякуй за артыкул, а таксама за выкарыстаньне "тарашкевіцы" :)

Missing-male
+4

Пихать малораспространённые языки в глобальные области не рационально, будет хуже самим же инициаторам — это лишняя помеха при обмене информацией между специалистами. Барьеры между людьми надо убирать, а не возводить.

Единственная ценность беларуского (и других небольших языков) в его художественной составляющей, которая ни в одной технической дисциплине не нужна.

0ee500587b39dcfb0be7f93f1f226431?1499980878
Usievaład Kimajeŭ
– Java developer в The Entrust Group

-2

Не рацыянальна размаўляць не па-ангельску, жыць тут і пісаць камэнты ў інтэрнэце.

Кожны чалавек мае родную мову і спакойна можа размаўляць на ёй у любой сфэры, што б там хто ні казаў. Гэтаму ё процьма прыкладаў.

Missing
+2

Не понял смысла первого предложения, видимо все-таки не может)

0ee500587b39dcfb0be7f93f1f226431?1499980878
Usievaład Kimajeŭ
– Java developer в The Entrust Group

-1

… што сьведчыць адно пра ваш ўзровень разуменьня алегорый.

Missing
+1

Неа, это вы предложения строить не умеете. Наверно так надо было:

Нерацыянальна - размаўляць, жыць тут і пісаць камэнты ў інтэрнэце не па-ангельску.

Что иллюстрирует мою мысль - иногда понять другого человека может быть сложно. Переход на язык, который обычно знают хуже русского, ну вообще не облегчает ситуацию.

Missing-male
+1

Полная ренда. И первое утверждение и второе — одни эмоции, ноль смысла.

Невозможно на языке обсуждать тему, если для неё нет устоявшейся терминологии. А для беларусского языка такой терминологии нет почти ни для одной сферы.

0ee500587b39dcfb0be7f93f1f226431?1499980878
Usievaład Kimajeŭ
– Java developer в The Entrust Group

-1

Тое, што вы яе ня ведаеце — ваша пэрсанальна драма.

Missing-male
+1

Ну дайте что ли ссылку на официальный словарик, а лучше учебник по робототехнике, космосу или, там, системной инженерии.

Db2ec49896f22abdcde7e7a8643c5674?1527189066
+5

В офисах говорить пока не говорят, но словечки регулярно вставляются, как бы в шутку) да сам так делаю.

Missing-male
Мікіта Бобчанка
– Бизнес-аналитик в УП «Софтвэр Секьюрити Системс»

+3

Галасую за большую колькасць артыкулаў на роднай мове на dev.by!

Хай людзі патрошкі прывыкаюць чытаць на беларускай, глядзіш і размаўляць пачнуць ;)

0ee500587b39dcfb0be7f93f1f226431?1499980878
Usievaład Kimajeŭ
– Java developer в The Entrust Group

Дзякуй за допіс і згадку ў ёй, Антон :)


Авторизуйтесь, чтобы оставлять комментарии

Использование материалов, размещенных на сайте, разрешается при условии прямой гиперссылки на dev.by. Ссылка должна быть размещена в подзаголовке или в первом абзаце публикации.
datahata — хостинг в Беларуси