Чатыры гісторыі беларускамоўных праграмераў

15 комментариев
Чатыры гісторыі беларускамоўных праграмераў

21 лютага ў свеце адзначаецца Міжнародны дзень роднай мовы. У адрозненне ад большасці еўрапейскіх краін, родная мова тытульнай нацыі ў Беларусі ёсць і мовай меншасці. Аднак, насуперак лёсу і гісторыі, у гэтым пытанні яшчэ рана ставіць кропку. «У нас ёсць цэлы натоўп беларускамоўных тэхнароў», — адказалі ў адной з найбуйнейшых ІТ-кампаній на нашу просьбу знайсці аднаго моўнага патрыёта. І гэта дае надзею. Як і гісторыі нашых герояў.

Чытаць далей

Андрэй Захарэвіч: «Самым складаным было наважыцца»

 

Фота: Алена Захарэвіч

Беларускай мовай Андрэй Захарэвіч, QA у кампаніі SaM Solutions і каардынатар аргамітэту лінуксовак у Мінску, па-сапраўднаму зацікавіўся, распавядаючы сваёй жонцы з Кыргызстану пра нашу краіну. І вось ужо восьмы год ён размаўляе па-беларуску ўсюды, акрамя працы. «Калі мовай не карыстацца, то на ёй робіцца складана лёгка і прыгожа размаўляць. Я вырашыў захаваць нейкае месца у сваім жыцці, дзе буду досыць рэгулярна карыстацца рускай мовай», — тлумачыць Андрэй.

Напачатку самым складаным было наважыцца, але ж паглядзеўшы навокал, ён зразумеў, што гэта «не так ужо і страшна», а адзіны бар'ер — у галаве. На дапамогу прыйшоў і досвед выкарыстання Linux пасля ўсім вядомых сістэм. Цяпер некамфорт стварае хіба толькі стаўленне некаторых людзей да беларускамоўных.

«Часам людзі рэагуюць неадэкватна і нават агрэсіўна. Але гэта цяпер не такая пашыраная з'ява, як калісьці. Мне час ад часу задаюць пытанне, ці з'яўляюся я філолагам, выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры. Ну і заўвагі пра БНФ», — дадае Андрэй. І ўсё ж такі, ён упэўнены, што беларускамоўнасць — гэта не пакутніцкая місія, а проста жыццё.

Калегі і наведнікі лінуксовак ставяцца да беларускамоўнага айцішніка па-рознаму, але без агрэсіі. Для кагосьці гэта гульня ці эпатаж, а камусьці ўсё роўна — і такая пазіцыя, на думку суразмоўцы, самая натуральная ва ўмовах афіцыйнага двухмоўя. Але ж самая натуральная пакуль не стала самай распаўсюджанай: некалькі разоў Андрэй нават атрымліваў зніжкі ў крамах за беларускамоўнасць.

Калі ёсць беларускамоўныя ІТ-спецыялісты, то, натуральна, павінна быць і беларуская тэхнічная тэрміналогія. Яе распрацоўкай займаюцца ў асноўным энтузіясты (kamputerm.org, mova.org), а на пачатку 1990-х быў распрацаваны афіцыйны стандарт беларускіх тэрмінаў у галіне ІТ (СТБ 982-94). «Дзесці запазычаныя міжнародныя тэрміны, дзесці нешта сваё. Але гэта не выключна беларуская з'ява. Іншая справа, што памылкі бываюць ва ўсіх. Даводзілася чытаць у слоўніку, што HTML — распрацоўка Microsoft», — кажа Андрэй Захарэвіч.

Напрыканцы нашай гутаркі Андрэй ўспамінае, як аднойчы ў краме на плошчы Перамогі ў Мінску на пытанне, ці яна апошняя ў чарзе, дзяўчына, сумеўшыся, адказала яму па-польску: «Не ведаю чаму, я даволі няблага валодаю рускай».

Юлія Гарачанкова: «ДАІшнікі адпусцілі нас за беларускую мову»

Фота: Yuliya Harachankova, facebook.com

Сама Юлія, Senior Software Engineer у EPAM Systems, кажа, што да поўнага пераходу на беларускую мову яе прывялі людзі і вандроўкі. Адным з іх быў паляк Томаш, які вывучыў беларускую па песнях N.R.M. і на момант знаёмства ведаў яе лепш за беларуску.

«Гэта выклікала яшчэ большае здзіўленне: як так, паляк размаўляе па-беларуску лепш за мяне?! Стала з'яўляцца шмат пытанняў: пра мову, небяспеку яе знікнення, пра краіну, пра тое, хто я і якое маё месца ў гэтым свеце. Пра важнасць гэтых рэчаў не думалася раней… — распавядае Юлія Гарачанкова. — У выніку прыйшло разуменне таго, што беларуская мова — гэта важна. Гэта тое, што ёсць у нас, беларусаў, але няма ні ў каго іншага. Гэта тое, што нас адрознівае. А разнастайнасць — гэта, як мінімум, цікава».

Гэта было пачаткам шляху. Далей былі вандроўкі па Беларусі з магілёўскай філіяй Таварыства беларускай мовы, дзякуючы якім Юлія яшчэ больш палюбіла родную краіну і яе гісторыю, пра якую дагэтуль чула ад таты, за што яму вельмі ўдзячная.

Калі з'явіліся беларускамоўныя знаёмыя, дзяўчына спрабавала размаўляць з імі, пераадольваючы тыповую праблему: пераход ад перакладу сваіх думак з рускай да думак на беларускай. «Самае важнае ў гэтым працэсе для мяне — гэта размовы з людзьмі. Ад людзей я чула новыя для сябе словы і вучылася іх ужываць, назапашвала актыўную лексіку. Таксама стала больш чытаць менавіта па-беларуску, яшчэ слухала аўдыёкнігі», — кажа Юлія.

Ёй, як і многім, напачатку было страшна карыстацца беларускай ўсюды, але год таму яна цалкам перайшла на яе. «Калі ў мяне пытаюць, чаму размаўляю па-беларуску, я кажу: «Таму, што я беларуска». Тады звычайна адказваюць: «Дык я таксама!» Вось тады не ведаю, што сказаць, бо для мяне звязка «беларус — беларуская мова» — гэта лагічна і натуральна».

Без выключэнняў, вядома ж, немагчыма. Замежнікі, напрыклад, ніколі не вывучалі беларускую — з імі Юлія размаўляе па-руску. Знаёміць з роднай мовай і маму: «Маці не вучыла беларускую мову, таму бывае так, што ў яе акругляюцца вочы, калі яна чуе нешта для сябе незнаёмае. Але яна, здаецца, ужо прызвычаілася да маіх беларускіх словаў, вітаецца са мной па-беларуску».

Незнаёмыя людзі па-рознаму ставяцца да беларускамоўнай дзяўчыны. Некалькі год таму Юлію назвалі «БНФаўкай-фашысткай», але апошнім часам, па яе назіраннях, сітуацыя выпраўляецца, хаця і не ўсюды: «У тым жа Магілёве пачуць беларускую мову ад незнаёмых амаль немагчыма, а часам здаецца, што людзі проста кідаюцца ад мовы».

Стаўленне ж калег-айцішнікаў пазітыўнае, тым больш, што Юлія — не першая беларускамоўная супрацоўніца кампаніі. Але, па назіраннях самой дзяўчыны, з ёю больш людзей пераходзіць на беларускую падчас гутаркі.

Не менш прыемна атрымліваць сапраўдныя выгоды ад валодання беларускай мовай праз яе нераспаўсюджанасць. «Аднойчы мы з сябрам вандравалі па Беларусі, нас спынілі ДАІшнікі (мы не заўважылі знак «Стоп»). Выявілася, што адзін з іх захапляецца беларускай музыкай і беларушчына яму таксама цікавая. У выніку нас адпусцілі з вусным папярэджаннем», — распавядае дзяўчына.

Таксама Юлія ўзгадвае курсы «Мова-нанова», дзе ў цікавай форме можна атрымаць веды і сустрэцца з выдатнымі людзьмі. Праграмістка з усмешкай кажа пра запатрабаванасць тэмы: заняткі ў Мінску наведвае па 200 чалавек. І тыя, у каго ёсць студэнцкі білет гэтах курсаў, могуць атрымаць зніжкі ў больш, чым 70 месцах.

Але ж тэхнічную тэрміналогію даводзіцца вывучаць самастойна, і для нашай гераіні гэта адна са сфераў, якую яшчэ трэба паляпшаць і развіваць. Мэтанакіравана яна гэтым пакуль не займалася, але стараецца чытаць усё, што трапляецца на моўную тэматыку.

«Некалькі год таму былы калега Ігар Грачышка з некалькімі іншымі людзьмі ўдзельнічаў у распрацоўцы камп'ютарнай тэрміналогіі. Мне здаецца, тады хлопцы шмат чаго зрабілі. Я слухала і чытала іх абмеркаванні. Нахапалася некаторых словаў», — дадае Юлія.

На пытанне пра спробы прасоўвання беларускай мовы яна адказвае, што размаўляе на ёй і радуецца, калі нехта падхоплівае ці проста шчыра кажа пра прыгажосць мовы.

Філіп Дайнэка і Раман Андрыянаў: «Многія пачыналі размаўляць па-беларуску ў ІТ-класе»

Фота: generation.by

Філіп і Раман, заснавальнікі кампаніі Flatlogic, ужо вядомыя ў медыйнай прасторы як заснавальнікі першых беларускамоўных ІТ-курсаў Сourse.by. Яны самі і былі першымі выкладчыкамі, хоць актыўна сталі карыстацца беларускай мовай ў штодзённым жыцці ўсяго за год да пачатку першых заняткаў.

«У глыбіні душы заўсёды адчуваў, што справядліва размаўляць па-беларуску, — кажа Філіп. — У пэўны момант я не знайшоў для сябе апраўдання, чаму б гэтага не рабіць. Самасвядомасць прыйшла пасля таго, калі шмат прачытаў па гісторыі краіны. Зараз я размаўляю па-беларуску з усімі, акрамя людзей з іншых краін, якія сапраўды не ведаюць беларускай».

Раман робіць больш выключэнняў і размаўляе па-руску з бацькамі і час ад часу з дзяўчынай. Нягледзячы на тое, што першыя спробы пераходу на мову дзядоў былі яшчэ ў школе, хлопец дагэтуль застаецца дзвюхмоўным і прызнаецца, што філасофстваваць яму пакуль прасцей па-руску: «Каб пераладзіцца і заўсёды думаць па-беларуску, трэба пэўнае асяроддзе мець».

Але ж і ў рускамоўным асяроддзі падчас ваенных збораў у БДУІР'ы Раман не здаваўся, а ў хвіліны слабасці аднагрупнікі самі прымушалі яго вяртацца да мовы, маўляў «Заявіў — размаўляй!».

«Памятаю, спрачаўся са сваім падпалкоўнікам, — узгадвае хлопец. — Падчас шыхтавой падрыхтоўкі мы выходзілі на пляц, разбіваліся па групах і адзін адным камандавалі. І я пачаў камандаваць па-беларуску — перад гэтым паглядзеў некаторыя тэрміны Беларускай краёвай абароны («Крокам руш!» і інш.). І ён забараняў мне так казаць, бо гэта «не па статуце». Мы ўсё спрачаліся, ці ёсць у беларускім вайсковым статуце беларускамоўныя каманды, але так і не даведаліся».

Калі ж пачаліся курсы, беларуская мова стала сапраўднай «фішкай», якая прываблівала слухачоў. Многія пачыналі размаўляць па-беларуску ў класе. Некаторыя тэрміны выкладчыкі бралі з даведнікаў ці аматарскіх перакладаў, часам выдумлялі самі, але сістэмнай працы ў гэтым кірунку не вялі і ўжывалі шмат англійскіх словаў, «як усе айцішнікі».

Акрамя ІТ-курсаў, хлопцы рабілі і іншыя спробы прасоўваць беларускую мову: Філіп вёў блог, а Раман у выхадныя выкладаў сноўборд у межах праекту «Экстрым Акадэмія». Разам яны праводзілі роварныя экскурсіі па Мінску на беларускай мове.

На пазіраннях Філіпа, беларуская мова цяпер у трэндзе, але ўсё ж у меншасці. І ўзгадвае, як нядаўна прыйшоў паглядзець кватэру ў арэнду: «Быў нейкі разгублены і пачаў па-руску размаўляць з гаспадаром — першы раз за колькі гадоў. Калі разыходзіліся, я сказаў «Дзякуй вялікі!», а ён кажа: «О, за беларускую мову я магу зніжку зрабіць!» Я сказаў, што заўсёды размаўляю, але ён быў няўмольны: «Дык са мной жа ты не размаўляў». Так я не атрымаў зніжку».

У паўсядзённым жыцці і Філіп, і Раман сутыкаюцца толькі з плюсамі выкарыстання мовы. «Калі б мы пачалі размаўляць на тры гады раней, тады трапілі б на час, калі беларускамоўных называлі БНФаўцамі. У Мінску гэта ўжо даўно асацыюецца не з апазіцыйнай дзейнасцю, а з прагрэсіўнай моладдзю», — распавядаюць хлопцы.

Усевалад Чорны: «У першы час было цяжка адаптавацца пад рускамоўнае асяроддзе»

Фота: Усевалад Чорны, vk.me

Усеваладу Чорнаму, Java- і AS3-распрацоўніку ў кампаніі Playtika, беларуская мова падабалася заўсёды. Карыстацца ёй ён пачаў у 9 ці 10 класе. Тады родная мова — нароўні з некаторымі іншымі рэчамі — стала для яго фішкай: кожны ж падлетак мае знайсці сваю фішку!

Першае, што зрабіў Усевалад, — пераклаў на беларускую мову кантактную кнігу ў мабільным тэлефоне. Там былі і лацінскія «i» замест кірылічных, і «у» замест «ў», але гэта ўжо была свая мова. Паступова ў яго з’явіліся беларускамоўныя знаёмыя і сябры, а таксама інтарэсы, звязаныя з беларушчынай.

У пэўны час на хвалі зацікаўленасці IT-светам Усевалад пачаў перакладаць на беларускую розныя праграмы, напрыклад, QIP (дарэчы, ён займаецца падобнымі рэчамі і дагэтуль). Нарэшце ўсё перайшло ў такі стан, калі ён ужо свабодна валодаў мовай, але з рускамоўнымі працягваў размаўляць па-руску.

«Зрабіць яшчэ крок мне пастаянна нешта перашкаджала. Мая на той час дзяўчына — а цяпер жонка — вечна папракала мяне, што я баязлівец... Аднойчы ў мяне быў даволі складаны іспыт, здаецца, па радыётэхніцы, і я паабяцаў сабе, што калі здам яго з першага разу, то перайду на беларускую мову поўнасцю. Здаў», — прыгадвае Усевалад.

У першы час Усеваладу было цяжка адаптавацца пад рускамоўнае асяроддзе – трэба было перакладаць сказанае кімсьці ў галаве, каб не адказваць трасянкай. Але ён даў рады. Цяпер наш герой пачуваецца сабой — гэта ён і лічыць галоўнай выгодай ад сваёй беларускамоўнасці.

З негатывам з-за роднай мовы Усевалад Чорны амаль не сустракаецца. Кажа, што хоць і ёсць людзі, якія лічаць сваім абавязкам «паставіць яго на месца» фразамі тыпу «Что?», «Я вас не понимаю» і «На каком языке вы заполнили форму?», але гэта адзінкавыя выпадкі. Калегі ставяцца да беларускамоўнасці Усевалада нейтральна ці, часам, з зацікаўленасцю, хіба што зрэдку па-добраму жартуюць.

Агітаваць знаёмых перайсці на беларускую мову ён не спрабуе — прасоўвае мову проста ўласным прыкладам. Затое ён удзельнічаў у камісіі, якая спрабавала стварыць беларускую IT-тэрміналогію: «Праца была цікавая і яе было шмат. Асноўнае было зроблена, і гэтая аснова дагэтуль служыць мне і шмат каму з маіх знаёмых. Вынікі нашых высілкаў можна знайсці ў інтэрнэце. Калі сустракаюцца словы, якія мы не разглядалі, заўсёды можна дзе-небудзь з кім-небудзь абмеркаваць, пашукаць варыянты і выкарыстаць у якім-кольвек перакладзе».

У гэтым кантэксце суразмоўца згадвае выпадак с запазычаннем «юзаць». Яго калегі робяць націск на «а» — і ён прызвычаіўся, а вось жонка выпраўляе на «юза́ць». «Вось ужо дзе беларускае слова, далібог», — каментуе Усевалад.


У падрыхтоўцы публікацыі браў удзел Павел Брэль.

Тытульнае фота: facebook.com/nasta.glushko

Хотите сообщить важную новость?

Пишите в наш Телеграм

Читайте также

«Умные окна» разработали учёные БГУ
«Умные окна» разработали учёные БГУ

«Умные окна» разработали учёные БГУ

Число выявленных случаев коронавируса в Беларуси превысило 65 тысяч
Число выявленных случаев коронавируса в Беларуси превысило 65 тысяч

Число выявленных случаев коронавируса в Беларуси превысило 65 тысяч

Команда Цепкало предлагает разработать решения для подсчёта голосов на выборах
Команда Цепкало предлагает разработать решения для подсчёта голосов на выборах

Команда Цепкало предлагает разработать решения для подсчёта голосов на выборах

25 комментариев
«Шок и тяжелый ступор». Юрист разобрался, как браковали подписи за Цепкало
«Шок и тяжелый ступор». Юрист разобрался, как браковали подписи за Цепкало

«Шок и тяжелый ступор». Юрист разобрался, как браковали подписи за Цепкало

3 комментария

Обсуждение

5

> на нашу просьбу знайсці аднаго праграміста-патрыёта. І гэта дае надзею

Автор, русскоязычные программисты - не меньшие патриоты. Ну, разговаривают по-белорусски - и разговаривают. Что тут такого. Кто-то белорусскоязычных зачисляет в патриоты, кто-то в "злобную оппозицию и врагов народа". По-моему, это две стороны одной и той же глупости.

1

Главное чтобы у русскоязычных патриотов не было в голове "русского мира", "духовных скреп", "на берлин" и подобного. А оно, согласитесь, в случае русскоязычности там весьма вероятно есть. Не у всех, но весьма вероятно.

7

Идиотизм в голове людей присутствует, потому что они идиоты. А не потому, что разговаривают на каком-то языке. :)

-2

Да, но всё куда сложнее. Язык не существует без культурного контекста. Язык определяет, какие книжки и сайты вы читаете, сериалы-фильмы смотрите, и в конце концов, как смотрите на вещи. Русская культура официально считает нас частью своей нации и относится к нам как к недо-русским, соотвественно перспертив в ней для Беларуси как государства и белорусов как нации никаких, увы.

6

Русская культура считает... Думаю, Пушкин и Достоевский ничего не считают по моему поводу. И я сам выбираю, какие СМИ мне читать (а на русском языке, как вы знаете, есть СМИ с противоположными мнениями). Имхо, зря вы путаете официальную пропаганду (а ещё вернее - высказывания отдельных одиозных личностей) с русской культурой. Все белорусскоязычные в детстве смотрели те же фильмы по телевизору, что и я. И проходили те же произведения в школе. По большому счёту белорусскоязычные в нашей стране выросли в той же среде, что и русскоязычные. И противопоставлять их русскоязычным - я не вижу ни малейшего основания.
Возьмём на бытовом уровне: мой сосед или родственник всегда имеет своё мнение, как мне стоит жить. Но это не значит, что я буду жить так, как он хочет. Думаю, аналогия понятна. :)

Pavel Seradzenka
Pavel Seradzenka QA Engineer в Klika Tech
2

>А оно, согласитесь, в случае русскоязычности там весьма вероятно есть. Не у всех, но весьма вероятно.

да вы монстр аналитики, как я посмотрю

0

Не соглашусь. "За русский православный мир во всем мире" - это результат пропаганды а не потому что русский язык.
А у немецко-говорящих, по вашему, в голове "превратить всех славян в рабов" ?

5

LuchDobra, мы не зусім карэктна сфармулявалі. Мелася на ўвазе "моўных патрыётаў". Ніхто не ставіць пад сумнеў патрыятычнасць і рускамоўных беларусаў.

0

Адна беларуска казала неяк даўно: "Гэтая краіна не будзе добра жыць, пакуль гаварыць на мове захопнікаў."

2

гы-гы, расскажите это американцам, якiе размовляюць на мове захопнiков

3

Ну! Знайдзiце там карэннага, тамтэйшага амэрыканца, ён вам i распавядзе.

0

Так захватчики там теперь главные, а коренных жителей истребили. Хотите такой же участи? А вы знаете, что переодически в минских СМИ публикуется о том, что русский язык притесняется? А может вы и есть один из захватчиков? Много вопросов, а ответов и действий нет.

0

Уточняю что я про тех американцев которые хоть и были мигрантами, но воевали с англией за независимость

Anonymous
Anonymous Technical Writer в EPAM
2

Надыйшоў час патурбаваць таварышаў у Інстытуце мовазнаўзнаўства НАН РБ наконт афіцыйнага стандарта беларускіх тэрмінаў у галіне ІТ. 20 гадоў прайшло - не чутна, каб стандарт аднаўляўся ці пераглядаўся.

3

Ёсць адчуванне, што таварышы з памянёнага інстытута вельмі слаба ўяўляюць сабе прадмет дыскусіі)

Спасибо! 

Получать рассылки dev.by про белорусское ИТ

Что-то пошло не так. Попробуйте позже